X
تبلیغات
خیرخواه - تحقیق پیرامون ولسوالی جبل السراج و آبدات تاریخی آن
/**/

بسم الله الرحمن الرحیم

تحقیق پیرامون ولسوالی جبل السراج و

آبدات تاریخی آن

پیشگفتار :

                    در مجموع کشور باستانی ما افغانستان عزیز باشرایط خاص جیوپولیتیکی که طبیعت آزادسخاوتمندانه دراختیارش گذاشته است ، همواره در درازنای تاریخ در محراق توجه جهان کشایان واستعماریون بزرگ جهان بوده ،چنانچه تهاجمات اسکندرمقدونی ، چنگیزخان ، بریتانیای کبیر ، ابر قدرت روس وغیره مصداق مبرهن مدعای ماست .

                    بخاطر خودداری از دخالت درعمق موضوع که ازظرفیت تحقیقات دریک نقطه خاص بکلی خارج می باشد بهمین دو سه سطر فوق اکتفا کرده ، موضوع محوری تحقیق خویش راچنین به پیش خواهیم برد .

وجه تسمیهء جبل السراج :

                    (97) سال قبل زمانیکه فابریکهء برق ولسوالی جبل السراج ازطرف امیرحبیب الله افتتاح میگردید ایشان ابتدا نظری به ساختمان جغرافیای این منطقه افگنده وآنرا کوهستانی توصیف کرده ، چنانچه این وادی سرسبزازسه جناح نزدیک به کوه های پر بار محصور بوده است با افتتاح این بنا دکمهء  فابریکهء مذکور را فشار داده ، نوریکه از آن متجلی گردید با ادغام نوربر اصطلاح کوه های همجوار ازواژۀ عربی که درآن زمان متداول بود استفاده کرده نام این وادی کوچک سرسبز راکه دریای خروشان سالنگ ازمیان آن عبورمینماید ، جبل السراج یا کوه نور نامید .

                    قبل ازاین جبل السراج بنام پروان یاد میگردید که این نام هم ارتباط میگیرد به پادشاه آنزمان که پروان نام داشت  .

                   پروان ومروان  دو پادشاهی اند که  در ادامه  این مرقومه  ایشانرا به بحث خواهیم گرفت   .

موقعیت :

                   ولسوالی جبل السراج در هفتاد کیلومتری  شمال کابل واقع بوده  درمیان ولسوالی های سالنگ ، سیدخیل ، شتل وغوربند موقعیت داشته ، از طرف شمال شرق با ولایات کاپیسا وپنجشیر محاط می باشد   .

                   ساختارفزیکی این ولسوالی کوهستانی بوده ودر کوهپایه های  هندوکش قرار گرفته است .

                   ساختار جیوپلیتیکی این سرزمین طوریست که دهانهء ارتباطی شرق وغرب رابا شمال تشکیل داده وهمین شرایط باعث گردیده بود تا سکندر کبیر، چنگیز خان واستعماریون دیگر بااستفاده ازهمین دهانه به پیشروی های خویش فایق آیند .

                   در شرایط موجود هم این دهانه  بر مسیر شاهرای بزرگ ترانزیتی وتجارتی قرار دارد که دنیای شرق وغرب رابا شمال وشمال شرق وشمالغرب اتصال داده ، چنانچه قبل از جنگهای تحمیلی سه دههء اخیر ، ترانسپورتی حاوی ده ها واسطهء نقلیه  بس و لاری بنام اتحادیه ترانسپورتی سالنگ اروپا درزمان ظاهر شاه فعالیت داشت  که به این ادعا صحه می گذارد .

ارتفاع ازسطح بحر :

                   ارتفاع سرزمین این ولسوالی از سطح بحر (1630) متر بوده دارای اقلیم متفاوت در فصول مختلفهء سال است.

                   درجهء حرارت درموسوم گرما  آنهم در اواخر دههء دوم ماه  اسد به (37 ) درجهء سانتی گرید می رسد  که متجاوز ازیکهفته نمیباشد .

                   و همچنان درجهء برودت در  هنگام سرما  به  ( 13 ) درجه سانتی گرید زیر صفر بوده که در ماه جدی  تصادف مینماید  .

مساحت :

                   مساحت ولسوالی جبل السراج  در حدود  (  485 km  ) مربع بوده و دارای  ( 146 ) قرا ء و قصبات است .

نفوس :

                   به اساس احصائیه سال ( 1375 ) سازمان صحی جهان  جمعیت این ولسوالی در حدود یکصد هزار نفر تخمین زده شده است .

 

 

 

 

 

ترکیبات قومی :

                   ولسوالی جبل السراج عموماّ سرزمین تاجک نشین بوده صرف در یک قریه که  عزت خیل نامیده میشود  برادران پشتون زندگی بسر برده که تعداد آنها درحدود ( 1000 ) نفر ازهردو جنس محاسبه  شده و در قریهء چها ربرج این ولسوالی یکتعدادمحدود دیگری از عربان مسکون اند که در زیر بنای تاریخچهء بیش از دو صد سالهء برج ولسوالی جبل السراج رول ارزندۀ راایشان بازی کرده اند .

پیشه و اشتغال :

                   پیشهء اساسی مردم ولسوالی جبل السراج را زراعت تشکیل  داده که در حدودی   ( 70% )  مردم به آن  اشتغال داشته  ( 10%) مردم  به تجارت و ( 20% )  متباقی از جمله کارمندان دولتند  .

                   اقلیم متفاوت این منطقه در رشد و انکشاف زراعت رول مناسبی داشته  و اکثریت جمعیت این ولسوالی زمین داربوده وزراعت پیشه اند .

پیدا وار :

الف :   پیدا وار زراعتی :

  1. گندم
  2. جواری
  3. ماش
  4. لوبیا
  5. جو
  6. توربک
  7. کنجد
  8. پخته

بوده و دارای میوه جات چون  انگور، توت، سیب، بادام، زردآلو، آلوبالو، وانواع آلوباب بوده ،چارمغزرکن دیگر پیداوار آن است .

ب :  پیدا وار صناعتی :

                   ( 1 ) در سال  ( 1291 ) هجری شمسی در عهدسلطنت امیر حبیب الله  فابریکه برق جبل السراج بانصب چهار پایه توربین و ( 65) نفر عملهءکار و متخصصین ازطرف دولت آلمان به فعالیت آغاز نمود که ظرفیت تولید ( 1500) کیلوات برق رادرشبانه روز داشت  .

                   ازبرق مذکور هم ولسوالی مذکور استفاده میبرد وهم قسمتی از آن به شهر کابل با استفاده از پایه های فلزی منتقل می گردید .

                   فابریکهء مذکور باهمان ظرفیت قبلی فعلاّ هم فعالیت داشته که صرف اهالی جبل السراج ازآن استفاده مینمایند .

                   ( 2)  فابریکهء نساجی جبل السراج در سال  (1313 ) آنهم از طرف آلمانها اساس گذاشته  شدو در طول دو سال به پایهء اکمال رسیده ودر سال (1315 )  هجری شمسی با (600 ) نفر عملهء کار ی  واداری در سه تایم روزانه آغاز بکار کرده و منسوجات ذیل را تهیه واکمال مینمود . 

  1. سان کوره
  2. جیم  -  که تکه طرف نیاز وزارت دفاع وقت بود ه است  .
  3. گامسکوت
  4. دستمال های  روپاک و جان پاک

                   به تناسب زمان تولیدات آن بسیار مطلوب و مرغوب بوده است  که  ما یحتاج هموطنان مارا تامین مینمود. در فابریکهء مذکوردرظرف شانزده سال ( 550 )پایه ماشین با /30000  دوک نختابی نصب گردید که ظرفیت تولید آن درسال (1332)به  /1100000  متر تکهء نخی میرسید .

                   ( 3 ) فابریکهء سمنت جبل السراج در سال (1330 ) آنهم ذریعهء آلمانها اساس گذاشته شده و در سال  ( 1332 ) در عهد سلطنت ظاهر شاه افتتاح و به بهره برداری آغاز نمود ه ، تولیدات روزمرهء آ ن در حدود  (700 ) تن بوده که بداخل (2000) خریطهء  (50) گیلوئی در بازار عرضه میگردید  .

                   در فابریکهء مذکور  (300 ) نفر عملهء کاری و اداری مصروف فعالیت بودند  .

                   

ج :  پیداوار معدنی  :

                   کوه های پربارولسوالی جبل السراج از منابع اقتصادی ذیل برخور دار است   .

  1. آهن
  2. سمنت
  3. سرب
  4. هایدرو ترسیل
  5. هر سلین
  6. شیشه
  7. آهک

وغیره موجود بوده که از جمله صرف سمنت آ ن استخراج و متباقی به اساس جنگهای تحمیلی مورد توجه قرار نگرفته است  .

معارف در جبل السراج :

                   علیرغم مشکلات و جریان جنگهای تحمیلی در سه دههء اخیر  معارف  در ولایت پروان بویژه ولسوالی جبل السراج رشد و انکشاف صعودی داشته  مکاتب متعددی تاسیس و شاگردان زیادی در آنهاجلب و جذب گردیده و مصروف تحصیل اند .

                   بر سبیل مسال  میتوان از مکاتب  و نهاد های تعلیمی و ارقام قابل ملاحظهء دانش جویان و دانش آموزان ذکور واناث ذیلاّ نام برد  .

·        (9) باب لیسه

·        (11) متوسطه

·        (2) دارلحفاظ

·        (2)مدارس علوم دینی

                   تعداد دانشجویان ذکور          ( 11676 ) نفر

                   تعداد دانشجویان اناث     ( 8185 )   نفر

                   تعداد استادان ذکور                (  544  ) نفر

                   تعداد استادان اناث           (  96      ) نفر

                   تعداد فارغان ذکور واناث از صنوف دوازده در سال   (  1388  )  :

1.  ذکور       (  341  )  نفر

2.  اناث  (  80     )  نفر

3.  تعداد فارغین از دارلحفاظ ها   (  19  )   نفر از طبقهء ذکور   .

وضعیت زنان در ولسوالی جبل السراج :

                   زنان  درین  ولسوالی از وضع خوبی برخوردار بوده تعدادی کثیری شامل سازمان زنان گردیده با تناسب سه دههء قبل و رشد معارف زن ، در پهلوی آموزش واشتراک در مسائیل ملی ، پرورش نسل های آینده وشمولیت در ادارات دولتی  شامل فرهنگ طبقهء نسوان درین ولسوالی گردیده وسیر انگشافی را در پیشرو دارد  .

                   موجودیت بیش از  ( 8000 ) متعلم در طبقهء نسوان در شرایط موجود مبشر تحقق نهضت زن  درسالهای بعد خواهد بود  .

اوضاع اقتصادی  :

                   با موجودیت ساحهء وسیع زراعت و  فعال بودن فابریکات تولیدی و ضعیف اقتصادی مردم این ولسوالی رویهمرفته خوب بوده و درامور اقتصاد  فامیلی کمتربه مشکل مواجه  اند  .

اوضاع سیاسی :

                   احزاب جمعیت اسلامی ، حزب اسلامی ،  تعداد  محدودی از سازمانهای خلق  ، پرچم  و  سامائی ها درین ولسوالی موجود بوده که ازفعالیت  و عدم فعالیت های سیاسی شان اطلاعات دقیقی دردسترس نیست .

 

آبدات تاریخی :

                   این رساله تحقیقی اصلاّ بر مبنای پژوهش پیرامون  آبدات تاریخی بویژه برج ولسوالی جبل السراج مطرح است که بنده بمنظور شناسائی قسمی مطالعه کنندگان محترم این رساله ، ثواب دیدم تا لحظاتی درحواشی  مطلوبهء اصلی پرسه زده واز هر چمن سمنی  را چیده وبه مشام قارئین کرام رسانیده امیدوارم با توضیح غا یهء اصلی این مرقومه توانسته    با شم درتنویر افکار  و اذهان هموطنان  خویش در رابطه به شناخت پارچهء کوچکی از سر زمین  زیبای افغانستان عزیز  گام موثر ی برداشته وبا مرقوم داشتن  این مجموعه اجمالی  قناعت استا د معظم موسوی صاحب رافراهم کرده باشم.

           

 

       استاد کرامی    !

                   مطلبی را که به تحقیق در موردش مامور شده ام بیاری خداوند (ج) بااستفاده از ماّ خذ هاو منابع موثق تاریخی ذیلاّ به بررسی می گیرم.

                   مروان و پروان  :

                   استاد کهزاد مورخ شهیر کشور  به قصهء  فولکلوریکی اشاره میکند که به اساس آن قبل از تهاجم اسکندر و پیش از فتوحات هخامنشی ها دروادی شمالی قلعهء های مستحکم وجود داشته که در آ ن پادشاه هانی بنامهای مروان و پروان حکومت میکردند ، یکی  ازاین قلعهء ها دربگرام و دیگری در پروان موقعیت  داشت  . میان این دو قلعهء زنجیری بر فراز رود خانه های غوربند ، شتل ، پنجشیر و سالنگ کشیده شده و به برج های حصاروصل بود   .

                   آن دو شاه قرار گذاشته بودند که هر گاه خطری یکی از آنان راتهدید کند ، زنجیر راتکان دهد و آن دیگر بکمک اوبشتابد  .

                   به نوشتهء استاد کهزاد یکی ازین شاهان از روی بی احتیاطی و بدون آنکه خطری اورا تهدید کند ، زنجیر را تکان می دهد وشاه دیگر به کمک او می شتابد  ، اما مشاهده میکند خطری وجود ندارد   .

                   باردیگر واقعاّ دشمن حمله میکند و شاه تحت تهدید هر قدرزنجیر را تکان میدهد  ، جانب مقابل به فکر آنکه این کاراز روی شوخی است به کمک نمی رود  ،  قلعهء اولی  سقوط میکند وبعد نوبت حملهء  دشمن  به قلعهء دومی میرسد   .

                   استاد کهزاد مینویسد که اگر این داستان را به زمان تهاجم وفتوحات اسکند رتطبیق کنیم میتوان گفت که اول بگرام و بعد پروان سقوط کرده است  .

                   اسکندر در خزان سال ( 328 ) قبل از میلاد به بگرام رسیده ودر سواحل رود خانهء پنجشیردر برج عبدالله متوقف شد و بعدا آن سوی رود خانه به طرف پروان یعنی جبل السراج کنونی حرکت کرد  .

وقتی بگرام میگوئیم باید در نظر داشت که منظوراز محدود ۀجغرافیائی  ولسوالی بگرام موجوده نیست  ، بلکه هدف ما از بگرام محدودۀ جغرافیائی میباشد که پایتخت  سه امپراطوری کوشانی  ، مور یا  و یونانی  بوده  ،  پادشاهان بزرگی چون  کنشکای کبیر  ،  آشوکا ،هر مایوس ودیگران در آن حکومت کرده اند   .

                   تا آ نجا که به آثار  تاریخی موجود این محل ازتباط میگیرد  علی العیجاله به آبدۀ برج درولسوالی جبل السراج اکتفا می کنیم  که حد اقل دروادی شمالی  از دورۀ   یونانی ها  بجا مانده است   .

اسکندر یهء قفقاز   :

           محققان مینویسند که اسکندریهء قفقاز یکی از قلعهء های جنگی میباشد که بدستور اسکندر مقدونی در جبل السراج کنونی  و دم دهانه سالنگ بنا یافته بود  ،  اینکه چرا این قلعهء  جنگی را بنام اسکندریهء قفقاز یاد میکنند  ،   مورخین به این باور اند که با برداشتی که یونانی ها  از کوه های قفقاز داشتندبا رسیدن به دهانهء سالنگ ودیدن قلُه  های سربفلک کشیده هندوکش به این اشتباه رفتند  که گویا  به دامنه  های کوهای قفقاز رسیده اند وبرای مبالغه در پیشروی اسکندر بسوی شرق وخارق العاده نشان دادن عملیات شان  این نام را بالایش گذاشتند  .

                   در حالیکه نام اصلی محلیکه اکنون سکندریهء  قفقازدر آن  واقع گردیده پروان بود که اسم پروان از ((پروانتا)) که  بصورت اسم کوهی دراوستا از آن یادشده اخذ گردیده است   .

                   اسکندر مقدونی وقتی به بگرام رسید بعد از توقف در برج عبدالله به اعمار اسکندریه در جبل السراج کنونی یا پروان  آنروز در دم دروازۀسالنگ پرداخت و با عجله  درطی دو   الی سه ما ه کار اعمار قلعهء دهانه سالنگ به همکاری مردم محل به  پایه اکمال رسید  ،  زیرا زمستانی سختی در پیشرو بود  ،  وقتی بهار شد سکندر برای مقابله با  " سیوس"   که در باختر اعلان پادشاهی کرده بود  ،  عازم صفحات شمال شد  ،  وی از ترس اینکه مبادا مردم حوزۀ کاپیسا و کابل در غیابش عکس العمل نشان دهند عدۀ از سپاهیان خود رادر اسکندریه  قفقاز یا جبل السراج کنونی گذاشت   .

از اصل آبادی های اسکندریه  درجبل السراج اکنون  اثری نمانده  ،  ازمسکو کاتیکه در قرن  (  19  ) میلادی از آنجا پیدا شده است  ، معلوم میشود که در آنجا کانون بزرگی از یونانی ها بوده است    .

                   قلعهء اسکندریه که فعلاَبنام برج سرور خان نامیده میشود  ،  قبل از دوصد سال یکی از خوانین ومتنفذین محل که اصلاَ عرب تبار بوده واز جملهء سنیور های محل بوده است  بر فراز خرابه های سکندریه که ملکیت او در آنزمان بود برجی را بنا کرد که بنام برج سرور خان مشهورگردید  .

                   موصوف برج مذکور را  در بالای تپه ایکه از نظر استراتژیک موقعیت خاصی دارد بخاطر کنترول از اقوام مسکون دراطراف دور ونزدیک محل که اکثریت از دهاقین و خدام او بودند بنا نهاد و از آن برج بر سایرین نظارت بعمل می آورد   .

                    سرور خان زمانیکه امیر  عبدالرحمن را از تبعید در بخارابه افغانستان آورد ابتدا او را به جبل السراج انتقال داده بعضی از قطعات زمین ملکیت خود را که عبارت  از قطعه زمین های ار گ شاهی  و نخستین فابریکه های برق و نساجی  جبل السراج بر آنها بنا یافته است به او بخشیده ودر اشغال مجدد کابل و رسیدن به سلطنت او را همکاری نموده است   .

                   دردههء چهل که اعمار شاهراه سالنگ به اساس قرارداد از جانب  روسها آغاز گردید  ،  عبدالوهاب خان قوماندان قوای کار وقت میخواست برج مذکور را تخریب و دهانه شاهراه سالنگ را توسعه دهد  ،  اما ظاهرشاه پادشاه وقت او را مانع شده و این آبدۀ تاریخی را  بهمان شکل قبلی اش احیای مجددنموده  که بعداَ دراثر عدم مراقبت قسمتی ازاین برج فرو ریخته و بشکل مخروبه درآمد.

                   خوشببختانه در این اواخر برج مذکور ازطرف یکی از موسسات خارجی  دوباره ترمیم  وعمارت دیگر ی هم بمنظور رهایش ادارات ولسوالی جبل السراج   در الحاقیهء آن اعمار شده است   .

و الله اعلم  با لصواب

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

     

 

 

      


تحقیق کننده    : منصور احمد  خیر خواه   ، محصل سال اوَّل پوهنخی 

                                              حقوق و علوم سیاسی  پوهنتون خاتم النبین (ص)

حوت سال           1388       هجری شمسی   

Mansourkh.kh007@yahoo.com

Mansourkh.kh007@hotmail.com

Mansourkh.kh008@Gmail.com

Tell no :0039-785181919


                                                                                                               0039-795181919

 

+ نوشته شده در  دوشنبه سوم خرداد 1389ساعت 9:0  توسط منصور احمد  |